TR-ETS pilot dönemi 2026 ve 2027 yılı emisyonlarını kapsıyor ve yalnız elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki Kategori B ve C tesislerini içine alıyor. Bu tesislerin ilk izleme metodoloji planı 27 Ekim 2026'da, 2026 yılının doğrulanmış emisyon ve faaliyet seviyesi raporları 30 Nisan 2027'de teslim ediliyor. 2026'da tahsisat teslimi yok; 2027 yükümlülüğü %100 ücretsiz tahsisatla ve 30 Kasım 2028'e kadar kapatılıyor.
Takvim kısa, metinler yeni ve bir kısmı hâlâ ilan bekliyor. Aşağıda hangi hükmün nereden geldiğini maddesiyle yazdım; ilan edilmemiş bir sayıyı tahmin etmedim.
Dayanak: dört metin
| Metin | Ne düzenliyor |
|---|---|
| 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 09.07.2025/32951) | ETS'nin kuruluşu, idari para cezaları (Md. 14), pilot dönemde %80 ceza indirimi (Geçici Md. 1/1) |
| Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (RG 27.08.2026/33353) | Kategoriler, izin, izleme planı, raporlama, doğrulama, cezaların tutarı (Md. 35) |
| Karbon Piyasası Kurulu kararı KPK/2026/1 | Pilot sektörleri, süre, %100 ücretsiz tahsisat |
| TR ETS Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar (Olur 30.09.2026/18626) | Pilot faaliyetleri, alt tesisler, teslim tarihleri, tahsisat hesabı |
Yönetmelik, 17.05.2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırdı (Md. 40). İzleme, raporlama ve doğrulamanın ayrıntısı yeni Başkanlık tebliğlerine bırakıldı (Md. 28, 29, 31, 33). Ekim 2026 başı itibarıyla yeni tebliğ yayımlanmadı; 2014 İzleme ve Raporlama Tebliği ile 2017 Doğrulama Tebliği uygulanmaya devam ediyor.
Kimler kapsamda?
İki soruyu sırayla sormak gerekiyor: tesis hangi kategoride ve ana faaliyeti ne.
Kategori. Yönetmelik Md. 4 kategoriyi tesis bazında ve kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı olarak hesaplanmış yıllık emisyonla tanımlıyor. Biyokütle kaynaklı CO₂ hariç, transfer edilen CO₂ dahil.
| Kategori | Yıllık emisyon (tCO₂e) | ETS | Pilot dönem |
|---|---|---|---|
| A | ≤ 50.000 | Kapsam dışı, izleme-raporlama-doğrulama sürer (Md. 5) | Dışında |
| B | 50.000 – 500.000 | Kapsamda | Pilot sektördeyse içinde |
| C | > 500.000 | Kapsamda | Pilot sektördeyse içinde |
Burada sık yapılan hata, kategoriyi şirketin kurumsal envanterinden türetmek. Kapsam 2 ve 3'ü de içeren bir toplam, tesis kategorisi için anlamsız. Bakılacak sayı, tek tesisin kapasitesine göre hesaplanmış emisyonu.
Ana faaliyet. Usul ve Esaslar Md. 2/1 on bir EK-1 faaliyetini sayıyor: 20 MW ve üstü tesislerde yakıt yakılarak elektrik üretimi (yalnız elektrik sektörü), kok üretimi, metal cevheri kavurma, sinterleme ve peletleme, demir ve çelik üretimi ve dökümü, demir içeren metallerin üretimi ve işlenmesi, birincil alüminyum ve alümina, ikincil alüminyum, demir dışı metaller (yalnız çelik ve alüminyum sektörleri), klinker, nitrik asit ve amonyak üretimi.
İki istisna var. Ana faaliyeti bu sektörlerden biri olmayan bir tesis, 35.11.10.30.00 Prodcom kodu altında yan faaliyet olarak elektrik üretse de pilot dışında (Md. 2/2). Doğal gaz ve ham petrol iletimi ve depolanması pilot dönem sonuna kadar ETS dışında, ama izleme-raporlama-doğrulama sürüyor (Md. 2/3).
Örnek: Ana faaliyeti tekstil olan, 60 MW kojenerasyon santrali işleten bir tesis Kategori B çıkabilir, ama pilota girmez. Birinci uygulama dönemi 2028 emisyonlarıyla başladığında ise EK-1 faaliyetlerini yürüten bütün B ve C tesisleri kapsama giriyor (Md. 18/1).
Takvim
| Tarih | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| 27 Eki 2026 | İlk izleme metodoloji planı (pilot tesisler); Başkanlık 6 aya kadar uzatabilir | Yönetmelik Geçici Md. 3/1 |
| 30 Nis 2027 | 2026 doğrulanmış emisyon raporu; Başkanlık bir aya kadar uzatabilir | Yönetmelik Md. 29/1 |
| 30 Nis 2027 | 2026 doğrulanmış faaliyet seviyesi raporu | Usul ve Esaslar Md. 13/9 |
| 30 Haz 2027 | Elektrik alt tesisinin 2023-2025 faaliyet seviyesi raporları | Usul ve Esaslar Md. 13/10 |
| 31 Ara 2027 | Pilot dışındaki B ve C tesislerinin ilk izleme metodoloji planı | Yönetmelik Geçici Md. 3/2 |
| 30 Nis 2028 | 2027 emisyon ve faaliyet seviyesi raporları | Md. 29/1; Usul ve Esaslar Md. 13/9 |
| 9 Tem 2028 | Emisyon izni (Kanunun yürürlüğünden itibaren 3 yıl) | Yönetmelik Geçici Md. 2 |
| 30 Kas 2028 | 2027 sistem yılı tahsisat teslimi | Usul ve Esaslar Md. 6/2 |
İzleme metodoloji planı
Planın asgari içeriği Yönetmelik EK-4'te. Pratikte üç işin ağırlığı var.
İlki kaynak akışlarının sınıflandırılması. Her yakıt ve proses girdisi büyük, küçük ya da önemsiz akış olarak ayrılıyor; gereken kademe bu sınıfa ve tesis kategorisine göre değişiyor. Ölçüm temelli kaynaklar da (örneğin nitrik asit tesisindeki N₂O) sınıflandırma toplamına giriyor.
İkincisi alt tesisler. Usul ve Esaslar Ek-1 alt tesis türlerini sayıyor: ürün kıyası, ısı kıyası, yakıt kıyası, bölgesel ısıtma, üretim süreci ve tesis içi ısıtma. Her alt tesisten en fazla bir tane oluşturuluyor ve tesisin toplam emisyonu alt tesislere eksiksiz dağıtılıyor (Md. 10). Tahsisat alt tesis üzerinden hesaplandığı için bu ayrımın yanlış yapılması doğrudan para demek.
Üçüncüsü laboratuvar. Hesaplama faktörlerini belirleyen analizler akredite laboratuvarda yapılır; mümkün değilse TS EN ISO/IEC 17025 eşdeğerliği belgelenir (Md. 32).
Unutulan bir şart daha: ETS kapsamındaki tesis, mühendislik ya da fen fakültesi mezunu izleme personeli bulundurmak zorunda. Kategori B'de en az 1 yıl deneyimli 1 kişi, Kategori C'de en az 2 yıl deneyimli 2 kişi (EK-3 madde 9). Tesiste, plana etki eden değişiklik 30 gün içinde bildirilir (Md. 9/1, 34).
Doğrulanmış emisyon raporu ve faaliyet seviyesi raporu
Emisyon raporu 1 Ocak-31 Aralık emisyonlarını onaylı plana göre verir ve Başkanlığa gitmeden önce doğrulanır (Md. 29, 30). Doğrulayıcı MEDAS üzerinden atanır ve ISO/IEC 17029'a göre TÜRKAK akreditasyonu şarttır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi işletmeler MEDAS dışındadır.
Faaliyet seviyesi raporu ise tahsisatın tabanı. Alt tesis bazında üretim, ısı ve yakıt miktarlarını gösterir; ücretsiz tahsisat bu miktar ile kıyas değerinin çarpımından gelir. Emisyon raporu doğru ama faaliyet seviyesi raporu eksik olan bir tesis, borcunu doğru hesaplar ama alacağını eksik alır.
Tahsisat
Pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre %100, sektörel faaliyet katsayısı 1 (Usul ve Esaslar Md. 7/1, 12/5-6). Kıyas değeri elektrik dışındaki sektörlerde bütün pilot tesislerin ağırlıklı ortalaması; elektrikte santral bazında, son 5 yılın ağırlıklı ortalama emisyon yoğunluğu.
%100 ücretsiz tahsisat "maliyet yok" demek değil. Oran kıyas değeriyle hesaplanan tahsisata uygulanır, gerçek emisyona değil. Sektör ortalamasından kirli çalışan bir tesis, ortalama ile kendi yoğunluğu arasındaki farkı piyasadan karşılar. Kıyas değerleri doğrulanmış raporlar teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecek (Md. 7/2); bugün itibarıyla sayısal değer yok. Bu yüzden 2027 tahsisatını bugün kuruşu kuruşuna hesaplamak mümkün değil. Mümkün olan, kendi emisyon yoğunluğunuzu bilmek.
Diğer kurallar: üretim süreci, tesis içi ısıtma ve bölgesel ısıtma alt tesislerine atfedilen emisyonun tamamı ücretsiz tahsis edilir (Md. 12/4). Elektrik alt tesisinin tahsisatı sektörel düzeltme faktörüyle düzenlenir (Md. 12/2). Pilot tahsisatları yalnız pilot yükümlülükleri için kullanılır, karşılanmayan yükümlülük 2028'e eklenir (Md. 8). Bankalama ve ödünç alma yok (Md. 17); karbon kredisiyle denkleştirme ancak Kurul kararıyla (Md. 16).
Piyasaya katılımın da bedeli var: EPDK'nın 2026 tarifesinde yıllık katılım ücreti 100.000 TL, spot piyasa işlem ücreti 4,00 TL/tCO₂e (KDV hariç).
Cezalar
Doğrulanmış raporun süresinde sunulmamasının cezası Yönetmelik Md. 35'te, 2026 tutarlarıyla:
| Kategori | Yıllık emisyon (tCO₂e) | Ceza (TL) |
|---|---|---|
| A | ≤ 50.000 | 627.450 |
| B | 50.000 – 250.000 | 1.254.900 |
| B | 250.000 – 500.000 | 2.509.800 |
| C | 500.000 – 2.000.000 | 4.392.150 |
| C | > 2.000.000 | 6.274.500 |
ETS kapsamındaki işletmede tutar iki katına çıkar (Md. 35/1-b). Pilot dönemde İklim Kanunu Geçici Md. 1/1 cezaları %80 indirimli uygular. Pilot kapsamdaki, 150.000 ton emisyonlu bir çimento tesisi için hesap: 2 × 1.254.900 = 2.509.800 TL, indirimle 501.960 TL. Tutarlar her yıl başında yeniden değerleme oranıyla artıyor (Kabahatler Kanunu Md. 17/7); ihlalin doğduğu yılın tutarı uygulanır.
İzinsiz faaliyetin cezası ayrı bir tabloda ve eşdeğer kapasiteye göre 1.254.900 TL'den 12.549.000 TL'ye çıkıyor (2026 tutarları). ETS kapsamındaki işletmeler 9 Temmuz 2028'e kadar izinli sayılıyor; bu ceza o tarihten sonrası için.
Pilot dönem sistem yıllarıyla tanımlandığı için, 2026 ve 2027 raporlarına süre dolduktan sonra kesilecek cezalara ve pilot dışı tesislere %80 indirimin uygulanıp uygulanmayacağı metinde açık değil. Bütçeyi indirimsiz tutarla yapıp Başkanlıktan teyit almak daha güvenli.
Carbolyt'te nasıl yapılır
Carbolyt'in TR-ETS modülü tesis bazında çalışır: EK-1 faaliyetlerini ve kurulu kapasiteyi alır, kategoriyi ihtiyatlı emisyondan belirler, pilot kapsam kararını KPK/2026/1 ve Usul ve Esaslar Md. 2'ye göre verir ve ana faaliyet beyan edilmemişse karar vermez. İzleme metodoloji planı (EK-4), yıllık emisyon raporu (EK-6) ve faaliyet seviyesi raporu (EK-5) aynı envanter satırlarından üretilir; kaynak akışı sınıflandırması, kademe denetimi, laboratuvar analizleri ve biyokütle oranı akış bazında tutulur.
Ceza tutarları Md. 35'ten, pilot indirimiyle birlikte gösterilir. Kıyas değerleri ilan edilmediği için tahsisat senaryosu kıyası kullanıcıdan ister, boşsa hesaplamaz. Son tarihleri mevzuat takviminde, modülün ayrıntısını platform sayfasında görebilirsiniz. Aynı tesis AB'ye ihracat yapıyorsa üretim verisi SKDM hesabına da taşınır.
Sık sorulanlar
TR-ETS pilot dönemine hangi tesisler giriyor?
Ana faaliyeti elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ya da gübre olan Kategori B ve C tesisleri. Kategori, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona göre belirlenir: 50.000 tCO₂e üstü B, 500.000 tCO₂e üstü C. Ana faaliyeti bu sektörlerin dışında olan ve yan faaliyet olarak elektrik üreten tesisler ile doğal gaz ve ham petrol boru hattı kompresör üniteleri pilot dışıdır.
İlk izleme metodoloji planının son tarihi nedir?
Pilot kapsamdaki işletmeler ilk planı Yönetmeliğin yürürlüğünden (27.08.2026) itibaren iki ay içinde, yani 27 Ekim 2026'ya kadar sunar. Başkanlık bu süreyi altı aya kadar uzatabilir. Pilot dışındaki B ve C tesisleri için son tarih 31 Aralık 2027'dir.
2026 yılı için tahsisat teslim edilecek mi?
Hayır. Pilot Uygulama Usul ve Esaslarına göre 2026 sistem yılı yalnız raporlama yılıdır. 2027 sistem yılının tahsisatı 2028 yılı Kasım ayının son iş gününe (30 Kasım 2028) kadar teslim edilir; pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı %100'dür.
Doğrulanmış raporu geç veren tesise ne ceza uygulanır?
Yönetmelik Md. 35'e göre 2026 tutarları kategoriye göre 627.450 TL ile 6.274.500 TL arasındadır ve ETS kapsamındaki işletmelerde iki katına çıkar. İklim Kanunu Geçici Md. 1/1 uyarınca pilot dönemde idari para cezaları %80 indirimli uygulanır.
Kaynaklar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Tarih ve oranlar yayım tarihindeki resmî metinlere göredir; uygulamadan önce güncel metni kontrol edin.