SKDM (CBAM) tanımlı dönemi 2026: Türk ihracatçılar ne yapmalı?

SKDM'nin (CBAM) kesin, yani tanımlı dönemi 1 Ocak 2026'da başladı ve 2026'da AB'ye giren her ton çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik için bir gün sertifika teslim edilecek. Beyanı AB'deki yetkili beyan sahibi verir; ilk yıllık beyan ve teslim tarihi 30 Eylül 2027. Türk ihracatçının yasal bir beyan yükümlülüğü yok, ama doğrulanmış gerçek gömülü emisyon veremediği her sevkiyatta müşterisi AB varsayılan değerini 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 eklemeyle kullanacak ve bu fark doğrudan fiyat pazarlığına girecek.

Bu yazı, sahada en sık sorulan sorulara sırayla cevap veriyor: eşik kime uygulanır, takvim nedir, varsayılan değer ne kadar pahalıya gelir ve gerçek veriye geçmek için üretici tarafında ne hazırlanmalıdır.

Kesin dönemde değişen ne?

Mali yükümlülük 1 Ocak 2026'dan itibaren ithal edilen mallar için doğdu (Tüzük (AB) 2023/956 Md. 36/2). Ana metin, Omnibus olarak bilinen Tüzük (AB) 2025/2083 ile değişik hâliyle uygulanıyor. Yöntemi IR (AB) 2025/2547, varsayılan değerleri IR (AB) 2025/2621, ücretsiz tahsisat ayarlamasını IR (AB) 2025/2620, doğrulamayı IR (AB) 2025/2546 düzenliyor.

Pratikte üç şey değişti. Birincisi, ithalatçı artık rapor değil para veriyor: her ton gömülü emisyon için bir SKDM sertifikası. İkincisi, AB varsayılan değeri cezasız bir kolaylık olmaktan çıktı; üzerine mark-up biniyor. Üçüncüsü, gerçek değer ancak AB'de akredite edilmiş bir doğrulayıcının onayıyla kullanılabiliyor. Varsayılan değerle yapılan beyan doğrulama gerektirmez; gerçek değerle yapılan beyan gerektirir.

50 ton eşiği kime uygulanır?

Eşik ihracatçıya değil, AB'deki ithalatçıya uygulanır. İthalatçının bir takvim yılında bütün tedarikçilerinden aldığı SKDM mallarının toplam net ağırlığı 50 tonu aşmazsa muaftır (Md. 2a, Ek VII). Toplam kümülatiftir: iki ayrı 40 tonluk sevkiyat 80 ton eder ve eşik aşıldığında o yılın bütün malları yükümlü hâle gelir (Md. 2a/2).

İhracatçının sık yaptığı hata şu: "Ben bu müşteriye yılda 30 ton gönderiyorum, kapsam dışıyım." Müşteri aynı yıl başka tedarikçilerden 200 ton alıyorsa sizin 30 tonunuz da beyana girer. Elektrik ve hidrojen eşiğe sayılmaz, her miktarda yükümlüdür.

50 tonu aşan ithalatçı yetkili SKDM beyan sahibi statüsüne başvurmak zorunda (Md. 5, 17). 31 Mart 2026'ya kadar başvuranlar, karar çıkana kadar ithalata devam edebiliyor (Md. 17/7a).

Takvim

Sertifika fiyatı 2026'da çeyreklik yayımlanıyor ve AB ETS açık artırma fiyatlarının ortalamasından hesaplanıyor (IR (AB) 2025/2548). Komisyon'un yayımladığı değerler: 2026 Ç1 75,36 €, Ç2 75,28 €, Ç3 82,32 €. Ç4 fiyatı 4 Ocak 2027'de gelecek. 2027'den itibaren fiyat haftalık.

Varsayılan değer ve mark-up

AB, ülke ve KN kodu bazında varsayılan gömülü emisyon tabloları yayımladı. Bu tablolar 31 Temmuz 2026'da IR (AB) 2026/1740 ile düzeltildi ve düzeltme 1 Ocak 2026'ya geri yürüyor. Yani yılın başında eski tabloyla yapılmış maliyet hesapları yeniden yapılmalı. Düzeltmeyle bazı klinker ve çimento kodları 10 haneli TARIC düzeyinde ayrıldı (beyaz ve gri klinker gibi).

Tablodaki değerler artık mark-up'sız. Mark-up kuralı Ek I'in giriş metninde yazıyor:

Gerçek değerle beyan edilen malda mark-up uygulanmaz. Bir de kapsam ayrıntısı: demir-çelik, alüminyum ve hidrojende yalnız doğrudan emisyon, çimento ve gübrede doğrudan ve dolaylı emisyon sayılır. YEK-G ya da I-REC sertifikası gerçek dolaylı emisyon hesabında kabul edilmiyor.

Ücretsiz tahsisat ayarlaması

AB'deki üretici ücretsiz tahsisat aldığı sürece ithalatçı da aynı oranda daha az sertifika teslim eder. Düşülecek miktar şöyle hesaplanır: net ağırlık × CBAM faktörü × sektörler arası düzeltme katsayısı (CSCF) × kıyas değeri (IR (AB) 2025/2620). CSCF 2026-2030 için %100 olarak belirlendi.

CBAM faktörü her yıl düşüyor (Direktif 2003/87/AT Md. 10a(1a)):

Sonuç: aynı mal, aynı tonaj ve aynı emisyonla bile yükümlülük her yıl kendiliğinden artıyor. Komisyon'un bu yolu değiştiren bir teklifi (COM(2026) 616) var, ama kabul edilmedi; hesaplarda yürürlükteki yol kullanılmalı.

Örnek hesap: 1.000 ton sıcak haddelenmiş sac

Aşağıdaki girdiler varsayımsaldır, değerler resmîdir. Türkiye menşeli, KN 7208 10 00, 1.000 ton, BF/BOF rotası (C). AB varsayılan değeri 2,428 tCO₂e/t, kıyas değeri 1,370. Gerçek değer senaryosunda üreticinin doğrulanmış özgül gömülü emisyonunu 1,90 tCO₂e/t ve ücretsiz tahsisat değerini (SEFA) aynı rota kıyasıyla kabul ediyoruz.

2026'da fark yaklaşık 58.087 €, ton başına 58 € civarı. Bu tutar AB'deki alıcının bütçesinden çıkıyor ve alıcı onu bir sonraki sözleşmede fiyattan düşmek isteyecek. 2030'a gelindiğinde varsayılan değerli sevkiyat, gerçek değerli olanın iki katından fazla sertifika gerektiriyor.

Örnekte gerçek değer varsayılandan düşük. Her tesiste böyle olmak zorunda değil; gerçek değer varsayılanın üstüne de çıkabilir. O yüzden ilk iş kendi değerinizi hesaplamak, sonra hangisini vereceğinize karar vermek.

Bir not daha: gerçek değerde ücretsiz tahsisat üreticinin raporundaki SEFA'dan gelir. Raporda bu değer yoksa ayarlama yapılamaz ve sertifika sayısı olması gerekenden yüksek çıkar.

Gerçek veriye geçiş: işletmeci emisyon raporu ve doğrulama

AB'deki müşteriniz sizden gerçekte bir belge istiyor: işletmeci emisyon raporu. Bu raporda tesisin sınırı, üretim süreçleri, her süreçteki doğrudan ve gerektiğinde dolaylı emisyon, öncül maddeler ve bunlardan türeyen özgül gömülü emisyon yer alır. Yöntem IR (AB) 2025/2547'dedir.

Sahada en çok zaman alan kalem öncüller. Sac üreten bir tesis slab ya da kütük satın alıyorsa o öncülün gömülü emisyonu tedarikçiden gelmek zorunda. Gelmezse öncül için varsayılan değer kullanılır ve Komisyon'un 14 Ağustos 2026 tarihli 3 No.'lu Kılavuz Belgesine göre bu değere de raporlama yılının mark-up'ı eklenir. Kendi süreciniz temiz olsa bile varsayılan değerli öncül, nihai ürünün değerini yukarı çeker.

Doğrulama tarafında durum şu: gerçek değeri AB üyesi bir ulusal akreditasyon kuruluşunca SKDM için akredite edilmiş doğrulayıcı onaylayabilir (DR (AB) 2025/2551, IR (AB) 2025/2546). TÜRKAK akreditasyonu Ekim 2026 itibarıyla SKDM doğrulaması için tanınmıyor; TÜRKAK ile Hollanda akreditasyon kuruluşu RvA arasında 24 Haziran 2026'da bir iş birliği anlaşması imzalandı. İşletmeci Komisyon'un sistemine isteğe bağlı olarak kaydolabilir (Md. 10) ve kayıtlarını dört yıl saklamalıdır (Md. 10/5-c).

İhracatçı için kısa iş listesi:

1. AB müşterilerinizin hangi KN kodlarıyla ithalat yaptığını yazılı teyit edin; varsayılan değer tablosu koda göre değişir.
2. 2026 üretim verisini süreç bazında ayırın: yakıt, elektrik, proses girdisi, üretim miktarı, öncül alımları.
3. Öncül tedarikçilerinizden gömülü emisyon verisi isteyin.
4. İşletmeci emisyon raporunu hazırlayın, AB'de akredite bir doğrulayıcıyla erken görüşün. 2026 ithalatının beyanı Eylül 2027'de; doğrulayıcı takvimi o aya sıkışacak.
5. Sözleşmelerde karbon maliyetinin kimde kalacağını yazın.

Türkiye ETS'de ödenen bedel SKDM'den düşülür mü?

İndirim yalnız menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı için istenebilir; iadeler ve ücretsiz tahsisat düşülür (Md. 9). Türkiye ETS pilot döneminde 2026 yalnız izleme ve raporlama yılı, 2027'de ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre %100 ve 2027 yükümlülüğünün teslimi Kasım 2028'de. Bu yüzden 2026 ve 2027 ithalatı için düşülecek bir tutar oluşmuyor. İndirimin hesap yöntemini belirleyecek AB uygulama tüzüğü de henüz taslak. İklim Kanunu (7552) Md. 8 Türkiye'ye kendi sınırda karbon mekanizmasını kurma yetkisi veriyor, ama uygulama düzenlemesi yayımlanmadı.

Teslim etmeyen beyan sahibine Md. 26'daki cezalar uygulanır: teslim edilmeyen her sertifika için AB ETS fazla emisyon cezası, yetkisiz ithalatta bunun üç ila beş katı. Bu ceza müşterinizin ama riski fiyat üzerinden size döner.

Carbolyt'te nasıl yapılır

Carbolyt'in SKDM modülü beyanı kalem bazında kurar: KN kodu ve menşe ülkeye göre IR (AB) 2026/1740 ile düzeltilmiş varsayılan değeri (10.910 satır) ve IR (AB) 2025/2620 kıyas değerini (2.465 satır) çeker, mark-up'ı, ücretsiz tahsisat ayarlamasını ve resmî çeyrek fiyatını uygular, 50 ton eşiğini yıl içinde izler. Aynı modülde işletmeci emisyon raporu, öncül hesabı ve tedarikçiye gönderilen 28 alanlı veri formu var; 2034'e kadar sertifika projeksiyonu ve çeyrek sonu %50 bulundurma hesabı da beyanın içinde.

Platform resmî beyan vermez. Ürettiği XML, AB'deki beyan sahibine veri teslim dosyasıdır; bağlayıcı olan, beyan sahibinin SKDM Kayıt Sistemine verdiği beyandır. Kendi kodunuzla hızlı bir rakam görmek için girişsiz SKDM hesaplama aracını kullanabilir, son tarihleri mevzuat takviminde izleyebilir, modülün tamamını platform sayfasında inceleyebilirsiniz.

Sık sorulanlar

SKDM beyanını Türk ihracatçı mı verir?

Hayır. Beyanı veren ve sertifikayı teslim eden, AB'deki yetkili SKDM beyan sahibidir (ithalatçı ya da dolaylı gümrük temsilcisi). Türk üreticiden beklenen, malın gömülü emisyon verisidir; veri verilmezse müşteri mark-up'lı AB varsayılan değerini kullanır.

2026 ithalatı için ilk beyan ne zaman verilecek?

İlk yıllık beyan ve sertifika teslimi 30 Eylül 2027'dir (Tüzük (AB) 2023/956 Md. 6/1 ve 22/1). Sertifika satışı 1 Şubat 2027'de başlar; 2026 ithalatına, malın ithal edildiği çeyreğin resmî fiyatı uygulanır.

Varsayılan değerle beyan edilen mala hangi mark-up eklenir?

Çimento, demir-çelik, alüminyum ve hidrojende 2026 için %10, 2027 için %20, 2028 ve sonrası için %30; gübrede %1. Oranlar IR (AB) 2025/2621'in IR (AB) 2026/1740 ile değişik Ek I giriş metnindedir. Doğrulanmış gerçek değerle beyan edilen mala mark-up uygulanmaz.

Türkiye ETS'de ödenen karbon bedeli SKDM'den düşülür mü?

İndirim yalnız menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı için istenebilir. TR-ETS pilot döneminde 2026 yalnız raporlama yılı, 2027'de tahsisat %100 ücretsiz ve ilk teslim Kasım 2028'de olduğundan 2026 ve 2027 ithalatı için düşülecek tutar oluşmuyor.

Kaynaklar

1. European Commission – CBAM definitive regime
2. European Commission – Price of CBAM certificates
3. İklim Değişikliği Başkanlığı – KPK/2026/1 TR ETS pilot uygulama dönemi duyurusu

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Tarih ve oranlar yayım tarihindeki resmî metinlere göredir; uygulamadan önce güncel metni kontrol edin.