Kapsam 2 Konum ve Piyasa Bazlı Hesap: ETKB Faktörü ve YEK-G

Kapsam 2 iki kez hesaplanır ve iki sonuç ayrı raporlanır. Konum bazlı sonuç, tüketimin ETKB'nin tüketim noktası emisyon faktörüyle çarpımıdır; bu faktör iletim-dağıtım kayıplarını zaten içerir, üstüne yüzde kayıp eklemek çift sayımdır. Piyasa bazlı sonuç, Tablo 7.1 kalite kriterlerini sağlayan YEK-G gibi belgelerle karşılanan kısmı belgenin emisyon oranıyla, kalanı ise Türkiye'de artık karışım faktörü yayımlanmadığı için şebeke ortalamasıyla hesaplar ve bu eksikliği beyan eder.

Bu yazıda her adımı rakamla yürütüyorum. Rakamların faktör kısmı ETKB'nin 2023 bilgi formundan, kurallar GHG Protocol Scope 2 Guidance'ın (2015) yürürlükteki metninden. Tüketim rakamları varsayımsaldır.

Neden iki yöntem var

Scope 2 Guidance, sözleşmeye dayalı araçların (sertifika, tedarikçiye özgü faktör) bulunduğu bir piyasada faaliyeti olan her şirketin Kapsam 2'yi iki yöntemle hesaplayıp her sonucu yöntem adıyla etiketlemesini ister. Rehber buna "dual reporting" der.

Konum bazlı: Tüketimin gerçekleştiği şebekenin ortalama emisyon yoğunluğu. Şirketin satın alma tercihini yansıtmaz.
Piyasa bazlı: Şirketin sözleşmeyle satın aldığı elektriğin emisyon niteliği. Belge, tedarikçi faktörü, bunlar yoksa artık karışım, o da yoksa şebeke ortalaması.

Türkiye'de YEK-G sistemi olduğu için piyasa bazlı yöntem uygulanabilir; dolayısıyla iki sonuç da raporda yer alır.

Konum bazlı hesap: ETKB tüketim noktası faktörü

ETKB Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi her yıl "Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri Bilgi Formu" yayımlar. Bakanlık sayfası, kurumsal firmaların bu değerlerle Kapsam 2 emisyonunu hesaplayabileceğini açıkça yazar. 2023 formu (yayım 26.12.2025) şunları verir:

Faktör	tCO₂/MWh	tCO₂e/MWh
Türkiye geneli elektrik üretimi (brüt)	0,430	0,434
İletim hattından bağlı tüketim noktası	0,433	0,436
Dağıtım hattından bağlı tüketim noktası	0,465	0,469

Fabrikanız orta gerilimden dağıtım şirketine bağlıysa 0,469'u kullanırsınız; doğrudan iletim sistemine bağlı büyük tüketicilerde 0,436 geçerlidir. Formun yöntemi Uluslararası Enerji Ajansı metodolojisine dayanır; veri setinde TEİAŞ'ın üretim, tüketim ve kayıp istatistikleri ile ithal elektriğin emisyon yoğunluğu da vardır.

Sık yapılan bir karışıklık: ETKB'nin ayrıca yayımladığı "Türkiye Ulusal Elektrik Şebekesi Emisyon Faktörü" (işletme marjı, inşa marjı, birleşik marj) proje bazlı emisyon azaltımı ve karbon kredisi hesapları içindir. Kurumsal envantere girmez.

Faktör yılı. Bakanlık sayfası 31.12.2025'te güncellendi ve en son 2023 yılını listeliyor. 2025 envanterini bugün kapatıyorsanız 2025 faktörü yoktur; en yakın yayımlanmış yılı kullanır ve raporda "2023 faktörü kullanıldı" diye yazarsınız. Sonraki yıl faktör yayımlandığında güncellemek isterseniz bu bir metodoloji değişikliğidir ve baz yıl politikanıza göre değerlendirilir.

Kayıplar faktörün içinde: üstüne %T&D eklemeyin

Tüketim noktası faktörü birim tüketim başına hesaplanır. Üretimde 0,434 olan değerin dağıtım tüketim noktasında 0,469'a çıkması, aradaki enerjinin bir kısmının şebekede kaybolmasındandır. Bu faktörü alıp üzerine bir de "yüzde 7,5 iletim-dağıtım kaybı" eklemek, aynı kaybı ikinci kez saymaktır.

Varsayımsal tesis: yıllık 2.400.000 kWh, dağıtım hattından bağlı.

Hesap	Formül	Sonuç
Doğru	2.400.000 kWh × 0,469 kgCO₂e/kWh	1.125,6 tCO₂e
Çift sayım	1.125,6 × 1,075	1.210,0 tCO₂e

Faturadaki tüketim aynı kalırken Kapsam 2 yaklaşık 84 ton büyür ve bu hiçbir kontrolde hata olarak görünmez. Eski tablolarda ve bazı yazılımlarda bu ek yüzde hâlâ karşıma çıkıyor.

İnce bir nokta daha var. GHG Protocol'ün hesaplama araçları SSS sayfasına göre iletim-dağıtım sistemine sahip olmayan son tüketici için kayıplar Kapsam 2'ye girmez, Kapsam 3'te raporlanabilir. ETKB faktörü ise kayıpları tek değerde birleştirir ve resmî bir ayrıştırma yayımlamaz. 0,469 − 0,434 farkını "Türkiye T&D faktörü" diye ayırmak cazip görünür ama doğru değildir: brüt üretim, ithalat ve tüketim tarafının sınırları aynı değildir. Yapılabilecek dürüst şey, faktörün kayıp içerdiğini raporda beyan etmek ve sınırı uydurma bir sayıyla bölmemektir.

Faaliyet verisi: hangi kWh

Hesaba giren sayı, dağıtım şirketi faturasındaki ya da sayaç okumasındaki aktif enerji tüketimidir; reaktif enerji kWh toplamına eklenmez. Birden çok sayaç varsa her biri ayrı satır olarak tutulursa hem doğrulayıcı faturayla eşleştirebilir hem de bağlantı seviyesi farklı olan sayaca doğru faktör uygulanır. Çatıdaki güneş panelinden kendi tükettiğiniz elektrik satın alınan elektrik değildir; üretimin sertifikasını satmadıysanız Kapsam 2'ye girmez; şebekeden çektiğiniz miktar girer. Rehber Bölüm 5 burada net değil brüt alımı ister: şebekeye verdiğiniz fazlayı çekilen miktardan düşmeyin. Kiracı olduğunuz binada elektrik ortak sayaçtan paylaştırılıyorsa paylaştırma anahtarını (metrekare, alt sayaç) yazılı tutun. Doğrulamada ilk istenen belge budur.

Piyasa bazlı hesap: YEK-G ve Tablo 7.1

YEK-G, EPDK'nın Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği (RG 14.11.2020, sayı 31304) ile kurulan sistemdir; belgeyi Piyasa İşletmecisi ihraç eder. Belgenin piyasa bazlı Kapsam 2'de bir işe yaraması için Scope 2 Guidance Tablo 7.1'deki kalite kriterlerini sağlaması gerekir. Sağlamıyorsa rehber açık: o kısım için Tablo 6.3'teki diğer veriler kullanılır.

Kriter (Tablo 7.1)	Pratikte ne sorulur
1. Üretilen elektriğin doğrudan emisyon oranını taşımalı	Belgede kaynak teknolojisi ve emisyon oranı belli mi
2. O elektrik için bu niteliği taşıyan tek araç olmalı	Aynı MWh başka bir belgeyle ya da sözleşmeyle ikinci kez satılmış mı
3. Raporlayan kuruluş tarafından ya da onun adına itfa edilmeli	İtfa kaydı sizin unvanınıza mı
4. Tüketim dönemine olabildiğince yakın düzenlenip itfa edilmeli	Belgenin üretim yılı envanter yılıyla aynı mı; değilse gerekçe
5. Tüketimin olduğu piyasadan olmalı	Türkiye'deki tesis için Türkiye'de ihraç edilmiş belge
8. Artık karışım yayımlanmalı ya da yokluğu beyan edilmeli	Raporda beyan cümlesi var mı

Kriter 6 tedarikçiye özgü faktörlerle, kriter 7 doğrudan üreticiden alım ve tesis içi üretimle ilgilidir; YEK-G'li tipik bir sanayi tüketicisinde ilk beş kriter ve sekizinci kriter belirleyicidir.

Kriter 4 sayısal bir sınır koymaz. 2025 tüketimine 2024 üretimli belge kullanıldıysa bu kendiliğinden geçersiz değildir, ama fark ve gerekçesi yazılmalıdır.

Biyokütle ve jeotermal ayrı dikkat ister. Rehberin 6.12 bölümüne göre biyokütle kaynaklı enerjinin CH₄ ve N₂O'su Kapsam 2'de raporlanır, biyojenik CO₂ ise kapsamların dışında ayrıca verilir; yani biyokütle belgesi otomatik olarak sıfır demek değildir. Jeotermal santraller de yoğuşmayan gazlarla CO₂ salar. Bu iki teknolojide belgenin emisyon oranını bilmeden sıfır yazmayın.

Artık karışım faktörü yok: ne yazılır

Artık karışım, sertifikası satılmış yenilenebilir elektrik çıkarıldıktan sonra kalan şebeke karışımının faktörüdür. ETKB sayfasında yalnız üretim ve tüketim noktası faktörleri yer alıyor; Türkiye için yayımlanmış bir artık karışım faktörü yok. Rehber bu durumda şebeke ortalamasının kullanılabileceğini söyler ve iki şey ister: envanterde artık karışımın bulunmadığının belgelenmesi ve gönüllü alımlar nedeniyle tüketiciler arasında çift sayım olabileceğinin not edilmesi. Rehber ayrıca şirketlerin kendi artık karışımlarını hesaplamaya kalkışmamasını söyler.

Aynı varsayımsal tesis, 1.000.000 kWh'lik itfa edilmiş, 2025 üretimli, hidroelektrik kaynaklı YEK-G ile:

Kalem	Hesap	Sonuç
Belgeyle karşılanan	1.000.000 kWh × 0	0 tCO₂e
Belgesiz kalan	1.400.000 kWh × 0,469 (şebeke ortalaması, artık karışım yok)	656,6 tCO₂e
Piyasa bazlı Kapsam 2		656,6 tCO₂e
Konum bazlı Kapsam 2	2.400.000 kWh × 0,469	1.125,6 tCO₂e

İki sonuç toplanmaz

1.125,6 ve 656,6 aynı 2.400 MWh'nin iki farklı bakışla hesaplanmış emisyonudur. Toplarsanız 1.782,2 tCO₂e gibi fiziksel karşılığı olmayan bir sayı elde edersiniz. Scope 2 Guidance, Kapsam 1 ile toplanacak kurumsal toplam için iki seçenek tanır: her yönteme göre ayrı iki envanter toplamı vermek ya da tek toplam verip hangi yöntemi seçtiğinizi açıklamak. Tek toplam seçilirse rehber, hedef belirlemede kullanılan yöntemle aynı olmasını önerir.

Rehber ayrıca piyasa bazlı sonuçta tüketimin yüzde kaçının gerçekten sözleşmeye dayalı bilgiyle karşılandığını belirtmeyi önerir. Yukarıdaki örnekte bu oran %41,7'dir.

Bir uyarı: Scope 2 Guidance revizyon sürecinde. 2025-2026'da yapılan kamu istişaresi saatlik eşleştirme gibi konuları tartışıyor, ancak nihai karar yok. Envanterinizi yürürlükteki 2015 metnine göre kurun.

Carbolyt'te nasıl yapılır

Platformda elektrik satırı tek girişle iki sonuç üretir: konum bazlı değer envanter toplamına girer, piyasa bazlı değer ayrı alanda taşınır ve raporda ayrı satırda, "toplanmaz" notuyla basılır. Faktör, envanter yılını kapsayan ETKB setinden seçilir; yıl yayımlanmamışsa en yakın yıl kullanılır ve hesap izine faktör dönemi uyarısı yazılır. ETKB faktörüne yüzde kayıp eklenmek istenirse motor hesabı yapmaz, açık hata verir; faktörün kayıp içerdiği de satır izinde beyan edilir.

Sertifika girildiğinde sistem, sertifika türü, itfa beyanı ve belge numarası, piyasa ülkesi, üretim teknolojisi ve üretim yılını ister. Piyasa farklıysa ya da itfa yoksa sertifika piyasa bazlı sonucu düşürmez. Üretim yılı tüketim yılından farklıysa kriter 4 atfıyla uyarı çıkar. Biyokütle ve jeotermalde emisyon oranı girilmeden kayıt kabul edilmez. Tedarikçi faktörü girilmemişse artık karışım yokluğu uyarısı rapora taşınır. Dayanakların tamamı mevzuat sayfasında; kendi faturalarınızla denemek için demo hesabı açabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Türkiye'de konum bazlı Kapsam 2 için hangi faktör kullanılır?

ETKB'nin yayımladığı Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri. 2023 yılı için dağıtım hattından bağlı tüketim noktasında 0,469, iletim hattından bağlı noktada 0,436 tCO₂e/MWh'dir (yayım 26.12.2025). Proje bazlı karbon kredisi için hesaplanan şebeke faktörü kurumsal envanterde kullanılmaz.

ETKB faktörüne iletim-dağıtım kaybı eklenmeli mi?

Hayır. Tüketim noktası faktörü birim tüketim başına hesaplanır ve kayıpları içinde taşır; 2023'te üretim faktörü 0,434 iken dağıtım tüketim noktası faktörü 0,469'dur. Üzerine ayrıca yüzde kayıp eklemek kaybı iki kez saymaktır.

YEK-G belgesi piyasa bazlı sonucu sıfırlar mı?

Yalnız belge GHG Protocol Scope 2 Guidance Tablo 7.1 kalite kriterlerini sağlıyorsa ve belgenin taşıdığı doğrudan emisyon oranı sıfırsa. Belge raporlayan kuruluş adına itfa edilmiş, aynı piyasadan ve tüketim dönemine olabildiğince yakın olmalıdır. Biyokütle ve jeotermal kaynaklı belgelerde emisyon oranı sıfır varsayılmaz.

Konum ve piyasa bazlı sonuçlar toplanır mı?

Hayır. Aynı elektriğin iki farklı yöntemle hesaplanmış emisyonudur. Kapsam 1 ile toplanacaksa ya iki ayrı envanter toplamı verilir ya da tek toplam seçilip hangi yöntemin kullanıldığı açıklanır.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Tarih ve oranlar yayım tarihindeki resmî metinlere göredir; uygulamadan önce güncel metni kontrol edin.